PHẢI ỨNG DỤNG ĐẤU TRANH SINH HỌC ĐỂ PHÒNG TRỪ SÂU- BỆNH HẠI TRONG SẢN XUẤT RAU HỮU CƠ Ở VIỆT NAM

753

Trong sản xuất rau hữu cơ, nguyên tắc đầu tiên là phải loại bỏ thuốc hóa học và phân vô cơ, điều đó sẽ đảm bảo sức khỏe cho người sản xuất và không hề có dư lượng hóa chất trong rau, bảo vệ được thiên địch, đặc biệt là giữ được môi trường trong lành. Muốn diệt trừ được sâu, bệnh hại trong sản xuất rau hữu cơ đạt hiệu quả, bà con phải ứng dụng đấu tranh sinh học nghĩa là áp dụng các biện pháp phòng trừ tổng hợp IPM chính là kết hợp các biện pháp với nhau nhằm làm giảm mật độ sâu, bệnh hại xuống mức thấp nhất như biện pháp canh tác, biện pháp thủ công và biện pháp sinh học lợi dụng và sử dụng các thiên địch trừ dịch hại ngay từ đầu vụ, làm thường xuyên liên tục cho đến hết vụ rau.

  • Biện pháp canh tác:
    ·        Làm đất và lên luống:
    – Chọn đất trồng cho rau có độ pH từ 5 – 7 để cho khả năng giữ ẩm và thoát nước tốt.
    – Làm đất tơi xốp và phơi ải đất, mục đích của việc phơi ải, giúp cho vi sinh vật hảo khí trong đất hoạt động tốt, làm cho đất tơi xốp, thông thoáng và cây dễ hấp thu các chất dinh dưỡng có trong đất. Ngoài ra, phơi ải đấtcòn có tác dụng diệt một số mầm bệnh, cỏ dại còn tồn dư trong đất ở vụ trước. Tùy thuộc loại rau và điều kiện của hộ gia đình mà  thời gian phơi ải đất dài hoặc ngắn,  nhưng thời gian phơi ải ít nhất từ 5 – 7 ngày

– Lên luống và làm cỏ thường xuyên để tránh sâu, bệnh hại cư trú
·        Trồng luân canh, xen canh rau
Tùy mùa vụ mà bà con chọn loại rau trồng cho thích hợp. Để hạn chế sâu bệnh, trước khi trồng chúng ta phải chọn giống rau có nguồn gốc rõ ràng và sạch bệnh. Áp dụng biện pháp luân canh. Nếu hộ gia đình nào không có điều kiện luân canh, có thể trồng xen canh với cây khác họ để làm gián đoạn nguồn thức ăn và xua đuổi sâu hại. Ví dụ trồng cà chua xen với cây  bắp cải, cải thảo, súp lơ, hoặc cây họ cà xen họ đậu…
Ngoài biện pháp luân canh, xen canh, có thể tiến hành bẫy cây trồng để dẫn dụ sâu hại hoặc xua đuổi sâu hại như trồng cây hoa hướng dương trên đầu các bờ ruộng rau để thu hút sâu khoang đến đẻ trứng. Phun thuốc sinh học để diệt trừ sâu hại trên các cây này dễ hơn rất nhiều trên cây rau. Khi trồng cây con ra ngoài ruộng, nên chọn cây khỏe  không bị sâu bệnh hại, loại bỏ cây yếu.
Trong quá trình chăm sóc rau, bà con cần bón phân và tưới nước hợp lý như  phun lên câytưới rãnhtưới nhỏ giọt, tưới đủ ẩm không đọng nước… để rau sinh trưởng phát triển tốt và hạn chế được sâu bệnh hại trên rau.
   2- Biện pháp thủ công:  Phải kiểm tra đồng ruộng thường xuyên để ngắt những lá già, lá bị sâu bệnh, cây bị bệnh và các tàn dư thực vật, thu gom để mang đi tiêu hủy.
Với đặc tính của một số sâu đẻ trứng và hại mặt dưới của lá, sâu xanh bướm trắng đẻ trứng và hại ở mặt trên của lá..vv.. cần ngắt bỏ ổ trứng mới nở và bắt giết sâu và nhộng ngay ngoài ruộng.

 3- Biện pháp sinh học phòng trừ dịch hại trong sản xuất rau hữu cơ: chính là bảo vệ và sử dụng các loài thiên địch ngay từ đầu vụ để hạn chế sâu, bệnh hại rau
        3.1- Sử dụng bẫy bả sinh học:
           a- Sử dụng bẫy dính màu trên cây rau:
Sử dụng bẫy dính màu vàng hoặc màu xanh giống màu lá rau để bẫy một số con trưởng thành có cánh như rệp, ruồi đục lá, đục quả, bọ nhảy…hại nhiều loại cây rau. Những loại bẫy này có chi phí thấp nên có thể tận dụng các vật liệu tái chế lại  để làm bẫy. Thường đặt bẫy ở độ cao 40 – 60 cm tính từ bệ cây lên là thích hợp nhất
  b- Sử dụng bẫy pheromon
Pheromon là hợp chất có hoạt tính sinh học cao, đóng vai trò quan trọng trong hoạt động sinh sản của các loài sâu hại. Bẫy Pheromon đặc biệt có hiệu quả đối với các loại sâu hại không thể phát hiện sớm bằng phương pháp thông thường như sâu khoang, sâu xanh bướm trắng, sâu tơ, sâu keo da láng trên các loại rau, hoa, đậu, lạc,…Có nhiều loại bả pheromon, nhưng nông dân có thể dùng nước xà phòng hoặc rỉ đường…
Treo trên ruộng rau để thu hút con trưởng thành cái đến các bẫy mà không giao phối được, không đẻ được trứng và không hình thành được sâu.

Cách đặt bẫy Pheromon: Sử dụng lọ nhựa hoặc bát nhựa đã dùng một lần, có đường kính 18- 22 cm, buộc mồi vào dây thép theo kiểu quang treo, sau đó đổ nước 1/3 thể tích bát có pha thêm một ít xà phòng, xà phòng có tác dụng khi bướm bay vào bẫy, rơi xuống nước, sẽ bị bịt lỗ thở lại và chết rất nhanh. Tùy từng loại rau mà chúng ta treo bẫy khác nhau:

Đối với loại cây thấp như  su hào, bắp cải, hành … thường đặt bẫy ở vị trí cao hơn bề mặt tán cây trên ruộng chừng 20- 30 cm.
Đối với cây trồng như đậu leo, cà chua, dưa chuột… thì treo bẫy ở vị trí sát mặt giàn cây để tạo thuận lợi cho pheromom lan tỏa rộng ra. Các loại mồi pheromon có hiệu quả hấp dẫn sâu hại trong thời gian ít nhất là 21-24 ngày, tùy thuộc vào điều kiện thời tiết và theo từng vùng trồng rau mà thay bả, tốt nhất thay bả pheromon mới theo định kỳ 20 ngày tính từ ngày sử dụng.
Chú ý đặt bẫy liên tục từ khi trồng đến khi thu hoạch sản phẩm. Ngoài ra hàng ngày bà con thường xuyên kiểm tra các bẫy để vớt những con bướm đã chết và bổ sung thêm nước xà phòng khi cần thiết.

     3.2-  Biện pháp lợi dụng thiên địch ăn thịt: Bọ rùa đỏ, bọ xít hoa, nhện…
Trước khi sử dụng cần điều tra để phát hiện sâu bệnh vượt qua ngưỡng gây hại kinh tế mà 2 biện pháp trên không điều hòa được, thì  mới lợi dụng và sử dụng thiên địch

     Cách điều tra sâu:  Tùy thuộc vào từng loại sâu bệnh mà chúng có cách điều tra khác nhau. Để biết được diễn biến mật độ sâu hại trên đồng ruộng, chúng ta điều tra theo định kỳ 5 – 7 ngày một lần, điều tra theo phương pháp 5 điểm chéo góc. Khi mật độ sâu hại trên cây từ 10% là chúng ta tiến hành phun thuốc sinh học.
Để phòng trừ rệp, sâu xanh bướm trắng, sâu khoang và sâu tơ thì có thể sử dụng bọ rùa đỏ, bọ đuôi kìm, bọ mắt vàng… Một con bọ rùa trưởng thành thuộc loài côn trùng
biến thái hoàn toàn, có 2 giai đoạn trưởng thành và sâu non bọ rùa đều ăn rệp vừng, đây là thiên địch tự nhiên có vai trò rất quan trọng trong việc kiểm soát số lượng rệp hại rau
3.2-  Biện pháp lợi dụng và sử dụng thiên địch ký sinh: Ong ký sinh mắt đỏ, ong đen kén trắng ký sinh sâu tơ, ruồi ký sinh…

3.3- Sử dụng các chế phẩm vi sinh phòng trừ dịch hại trong sản xuất rau hữu cơ 
 a- Chế phẩm Bt: Trừ sâu tơ, sâu khoang, sâu xanh bướm trắng…hại rau khi mật độ cao 3-5 con/cây bắp cải hay rau cải thì phun Bt nồng độ 1/1000
 b- Chế phẩm virus: Phun virus đa diện nhân sâu xanh (NPV-Ha) trừ sâu xanh Havirus đa diện nhân sâu khoang (NPV.Sl)trừ sâu khoang… (Nông dân có thể tự thu ở ngoài ruộng, chú ý quan sát kĩ sẽ  thấy sâu chết nhũn sau trời mưa, cho vào lọ Lavie, đổ nước vào lắc đều sau đó tưới vào chỗ có nhiều sâu hại rau).   

Trừ sâu róm, bọ xít xanh, bọ trĩ, bọ cánh cứng và sâu khoang, sâu xanh bướm trắng, sâu tơ … hại rau ngoài đồng ruộng, đặc biệt là nấm Nomuraea riley (NOMURI). Hiện nay ngoài ruộng dễ dạng bắt gặp nấm Nomuri, bà con có thể thu vào lúc ẩm sau khi mưa, nơi có nhiều sâu hại và nghiền với nước, phun lại ngay trên ruộng rau nhà mình
 d- Đấu tranh sinh học để phòng trừ bệnh hại rau (chú ý phải làm ngay từ đầu vụ)
Trước khi phòng trừ bệnh hại cần  điều tra mức độ bị bệnh với số lá bệnh từ 5-10 %,sau đó mới tiến hành phun thuốc sinh học để phòng trừ. Khi cây bắt đầu bị bệnh, nếu quan sát bằng mắt thường gần như không phát hiện được, chủ yếu dựa vào sự biến đổi màu sắc lá trên cây rau để nhận biết vết bệnh. Đa số các vết bệnh ban đầu thường là các chấm nhỏ màu vàng hoặc nâu nhỏ, sau một thời gian các chấm hoặc vết bệnh lan dần to ra. Bà con phải kiểm tra định kỳ 7 ngày một lần theo 5 điểm chéo góc để phát hiện bệnh sớm và đưa ra biện pháp phòng trừ kịp thời.

– Sử dụng ký sinh bậc 2 hoặc nấm đối kháng Trichoderma để trừ nấm gây bệnh hại rau như: Bệnh lở cổ rễ, bệnh thối rễ, bệnh héo vàng, héo rũ gốc mốc trắng, tiêm hạch, thối hạch, v.v
– Sử dụng các fitonxit  các hợp chất chiết từ thảo mộc như gừng , tỏi, hành…
 Sử dụng nấm đối kháng Trichoderma ngay từ đầu vụ rau với 3 cách:
– Xử lý hạt giống (củ giống) bằng chế phẩm nấm đối kháng trước khi gieo trồng: 
 Ngâm hạt (củ giống) trong chế phẩm nấm đối kháng với thời gian 25 – 30 phút (hoặc nhúng rễ cây con (cà chua, thuốc lá, cây cà, ớt,…) trước khi trồng, sau đó đem gieo trồng, hoặc dùng dịch nấm đối kháng tưới vào hạt (củ) đã gieo trên đất.

– Phun lên cây: để phòng trừbệnh đốm lá, khô vằn hiệu quả phòng trừ bệnh sẽ cao.
– Bón sớm vào đất trước khi gieo trồng với liều lượng thích hợp thì nấm đối kháng có thể tự chiếm chỗ, cạnh tranh, ký sinh và ức chế lại nấm gây bệnh khi xâm nhập vào vùng rễ cây rau. Nấm đối kháng còn sản sinh ra chất kháng sinh có khả năng kìm hãm sự phát triển của các sợi nấm gây bệnh, sự nảy mầm của bào tử và ức chế sự  hình thành hạch nấm Rhizoctonia solani, Sclerotium rolfsii,…gây hại rau.

    Như vậy nếu bà con nông dân ứng dụng tốt đấu tranh sinh học trong sản xuất rau hữu cơ, tôi tin chắc chắn rằng đảm bảo hạn chế được dịch hại và năng suất rau  sẽ ổn định, an toàn và bền vững. 

Theo Hiệp Hội Hữu Cơ

BÌNH LUẬN

Please enter your comment!
Please enter your name here