Viện Nghiên cứu và ứng dụng Nông nghiệp hữu cơ IOA lược dịch và giới thiệu với các bạn Hướng dẫn canh tác hữu cơ do Trung tâm hữu cơ Wales (OCW) ấn hành dựa trên các nguyên tắc nông nghiệp hữu cơ trên toàn Châu Âu. Tiếp theo Phần 2, kì này chúng ta sẽ đến với vấn đề hóc búa nhất và cũng khiến nhiều nhà nông băn khoăn nhất khi đến với Nông nghiệp hữu cơ: Kiểm soát sâu, bệnh và cỏ dại.

Phần 3: Kiểm soát sâu, bệnh và cỏ dại

Thuốc bảo vệ thực vật, thuốc trừ sâu… có thể từ lâu đã được mặc định là các phương pháp hữu hiệu nhất để kiểm soát sâu, bệnh và cỏ dại.

Tuy nhiên, Nông nghiệp hữu cơ đi ngược lại với quan niệm trên và chỉ sử dụng các phương pháp hoàn toàn tự nhiên: luân canh, lựa chọn các giống cây trồng phù hợp, sử dụng thiên địch, các kinh nghiệm truyền thống, và rất ÍT thuốc bảo vệ thực vật trong danh mục cho phép.

1, Sâu bệnh:

Sâu bệnh trong đất

Để kiểm soát sâu bệnh trong đất, người nông dân cần sử dụng các biện pháp chính bao gồm: luân canh, sử dụng giống cây kháng bệnh tốt và kích thích thiên địch phát triển.

Ấu trùng bọ:

Loài giun với lớp vỏ cứng là ấu trùng của loài bổ củi. Một số loài ấu trùng vô cùng nguy hiểm đối với vụ mùa vì chúng ăn toàn bộ những thứ trong lòng đất, bao gồm cả hạt, rễ, thân…

Mật độ giun cao thường xuất hiện tại các vụ mùa dài hạn. Vụ mùa đầu tiên ngay sau thời kì xây dựng độ màu mỡ cho đất sẽ là vụ mùa dễ bị thiệt hại nhiều nhất.
Để kiểm soát loài giun này, cần sử dụng các giống cây có tính kháng cao.

– Ấu trùng ruồi:

Ấu trùng được ruồi cái thuộc họ Tipula đẻ xuống đất. Chúng dài 50 mm và có thể tàn phá các vụ mùa (ví dụ như rau diếp) bằng cách ăn thân và rễ dưới đất.

Để đối phó với chúng, có thể sử dụng rất nhiều loài thiên địch, ví dụ như bọ hung đất. Loài bọ hung đất có thể được kích thích phát triển bởi các cây trồng che phủ mặt đất.

Một số loài chim cũng sẽ ăn loài ấu trùng này. Vậy nên, bạn có thể thực hiện một số phương pháp canh tác để làm lộ ra các con ấu trùng sẽ giúp các loài chim này săn mồi dễ dàng hơn.

Giữ cho lớp cỏ thật cao và khít vào cuối mùa hè cũng góp phần ngăn chặn loài ruồi cái đẻ trứng xuống đất.

– Sên:

Cố gắng tránh hoặc cải thiện các vùng đầm, các vùng thoát nước kém, và tránh các vùng đất xốp bị nhiễm bệnh, vì đó là những môi trường hoàn hảo cho ốc sên phát triển.

Canh tác đồng ruộng thật triệt để nhằm tiêu diệt ốc sên, đồng thời làm lộ trứng và con non để chúng chết khô hoặc bị thiên địch phát hiện.

Chọn các giống cây trồng đề kháng tốt và các loại mồi nhử để dụ ốc sên ra xa khỏi mùa màng.

Một số loài bọ cánh cứng cũng là thiên địch của ốc sên. Bọ cánh cứng phát triển mạnh trong vụ mùa thu.

Sâu hại lá, cành và quả:

Một số cách đề phòng ngừa các loại sâu hại này như sau:

– Sử dụng lưới để bảo vệ cây trồng khỏi sâu bọ bay trên không, ví dụ như loài ruồi cà rốt (Chamaepsila rosae).

– Căn thời điểm sử dụng các biện pháp kiểm soát và dự báo sâu bệnh thật chuẩn xác:

Bạn cần nắm rõ được thời điểm nào và tại đâu loài sâu hại sẽ tấn công. Ví dụ, nếu bạn nắm được thời kì sinh trưởng đỉnh cao của loài sâu hại, hãy tiến hành thu hoạch trước khi xảy ra thiệt hại và áp dụng các biện pháp bảo vệ ngay khi thời kì đó diễn ra.

– Sử dụng các biện pháp tự nhiên như: thiên địch, các loài kí sinh và vi khuẩn có lợi để kiểm soát quần thể sâu hại:

Bạn có thể dẫn dụ các loài thiên địch bằng việc lợi dụng môi trường xung quanh đồng ruộng. Ví dụ như trồng các hàng rào hoa xung quanh ruộng. Các loại hoa cúc hay họ Hoa tán (họ Cà rốt) sẽ thu hút rất nhiều loài thiên địch và ong kí sinh.

Bạn còn có thể bổ sung thêm các môi trường sống tự nhiên khác như đống đá, khúc gỗ…

– Một số lượng rất nhỏ thuốc bảo vệ thực vật được cho phép sử dụng trong hệ thống hữu cơ:

Ví dụ như xà phòng trừ sâu được sử dụng để chống ruồi trắng (Aleyrodidae), rệp sáp (mealybug), côn trùng vỏ cứng, rệp, nhện, bọ trĩ (bọ cánh viền) và châu chấu.

Một số chế phẩm sinh học như: độc chất tạo ra từ vi khuẩn đất Bacillus thuringiensis, hoặc các loài virus tấn công côn trùng cũng có thể được sử dụng.

2, Bệnh:

Trong Nông nghiệp hữu cơ, để kiểm soát dịch bệnh, bạn ưu tiên ngăn ngừa hơn điều trị.

Các biện pháp chính bao gồm:

– Luân canh:

Nên tạo khoảng cách luân canh dài nhất có thể giữa các vụ mùa cùng loại. Để phòng tránh hầu hết các loại bệnh tật thì giãn cách luân canh khoảng 4 năm là hợp lý, nhưng một số dịch bệnh dai dẳng hơn rất nhiều: ví dụ bệnh thối trắng ở hành, tỏi; bệnh thối rễ ở cây cải do kí sinh trùng; bệnh ghẻ củ ở khoai tây… Vậy nên những cây trồng dễ bị nhiễm bệnh không thể trồng tại vùng đất đã ủ bệnh nặng nề.

– Lựa chọn địa điểm:

Cây trồng trên các địa điểm không thích hợp dễ mắc bệnh hơn. Bạn cần đánh giá nhu cầu của cây trồng, đặc biệt là tình trạng dinh dưỡng của đất, độ pH và lượng nước có sẵn. Kiểm tra khu vực thoát nước và đầm nước và khắc phục bất kì vấn đề nào xảy ra. (Xem lại Phần 2)

– Xây dựng đất màu mỡ:

Xây dựng đất có hàm lượng chất hữu cơ cao và thúc đẩy chuỗi thức ăn trong đất thật hoàn thiện, khoẻ mạnh như đã đề cập trong Phần 2. Sử dụng phân ủ xanh chất lượng cao sẽ làm tăng số lượng và sự đa dạng của hệ vi sinh vật có ích trong đất, giúp ngăn chặn bệnh tật.

– Canh tác tốt:

Bạn cần tạo điều kiện tốt nhất để cây trồng phát triển thông qua thiết kế luân canh tốt, làm đất, làm cỏ, ủ rơm, gieo hạt đúng thời điểm cùng một số phương thức canh tác khác. Để ý tới độ sâu khi gieo hạt và khoảng cách giữa các cây.

Sử dụng các giống đề kháng tốt.
– Canh tác đa dạng:

Trồng các giống khác nhau hoặc chăn nuôi các loài khác nhau giúp hạn chế sự lây lan của bệnh. Việc trồng xen kẽ làm tăng tính đa dạng của cây trồng, đồng thời giúp giảm cả sâu hại.

– Vệ sinh:

Chỉ sử dụng các hạt giống, cây con khoẻ mạnh. Chỉ mua các hạt giống hữu cơ đã được chứng nhận ít hoặc không bị sâu, bệnh. Kiểm soát các bệnh dịch lây theo gió bằng việc vệ sinh tốt, dọn dẹp rác thải (đặc biệt đối với khoai tây).

– Phòng tránh các vấn đề từ sớm:

Cố gắng xác định ngay các vấn đề càng sớm càng tốt. Ghi chép và lưu giữ tài liệu đầy đủ, cụ thể sẽ vô cùng hữu ích cho bạn.

– Chiết xuất rong biển hoặc bã trà chiết xuất bởi quy trình ủ vi sinh vật có kiểm soát (CBC) có thể sử dụng để kích thích sức đề kháng của cây, đồng thời cung cấp các nguyên tố vi lượng quan trọng.
– Các sản phẩm bảo vệ thực vật được cho phép:

Chỉ có 1 số lượng rất nhỏ các sản phẩm này được cho phép sử dụng trong nông nghiệp hữu cơ. Hầu hết chúng chiết xuất từ thực vật hoặc các chất vô cơ đơn giản.

Bạn nên liên hệ với cơ quan chứng nhận để có được thông tin chi tiết nhất về các sản phẩm này.

3, Kiểm soát cỏ dại:

Có nhiều phương pháp để kiểm soát cỏ dại hoàn toàn hữu cơ, thay thế hoàn toàn cho thuốc diệt cỏ.

Một trong các phương pháp đó bao gồm:

– Luân canh:

Đây là phương pháp gián tiếp hiệu quả nhất để giảm thiếu vấn đề cỏ dại. Luân canh giữa vụ xuân và thu, giữa cây lâu năm và cây ngắn ngày là cách tốt để ngăn việc cỏ dại phát triển quá lấn át và không thể kiểm soát.

– Làm cỏ đúng thời điểm:

Một lần làm cỏ đúng thời điểm sẽ tốt hơn là nhiều lần làm cỏ sai thời điểm.

Nếu bạn làm cỏ quá sớm, trước khi cỏ dại đạt đến đỉnh điểm phát triển, thì tức là ngay sau đó bạn sẽ phải làm cỏ 1 lần nữa. Nếu làm cỏ muộn sẽ ảnh hưởng nghiêm trọng tới việc thu hoạch.

– Một số kĩ thuật truyền thống như: tạo luống trước vài tuần rồi mới gieo hạt; xới đất; kiểm soát ngày gieo và mật độ hạt; ủ rơm;… Trong Nông nghiệp hữu cơ, tỉ lệ nảy mầm sẽ cao hơn thông thường. Đồng thời, mật độ cây dày sẽ giúp diệt cỏ dại tốt hơn. Các loại phân xanh cũng có thể được dùng để diệt cỏ dại.
Đón đọc Hướng dẫn canh tác hữu cơ theo tiêu chuẩn EU Phần 4: Giống cây trồng.
Đặng Long (dịch)

 

Nguồn tài liệu
Organic Centre Wales (Trung tâm hữu cơ Wales_OCW) thành lập từ năm 2000 với tư cách là một đầu mối cung cấp thông tin về nông nghiệp hữu cơ và thực phẩm hữu cơ, từ đó phát triển xây dựng cộng đồng hữu cơ trên toàn xứ Wales, nước Anh.

OCW được điều hành bởi 1 hiệp hội của 3 tổ chức hoạt động tích cực trong nông nghiệp hữu cơ: ADAS, Trung tâm nghiên cứu hữu cơ Elm Farm và Viện Khoa học Sinh học, Môi trường và Nông thôn tại Đại học Aberystwyth.

Trung tâm hữu cơ Wales được tài trợ bởi Chính phủ Welsh và Quỹ hỗ trợ Nông nghiệp cho Phát triển nông thôn (EAFRD) của Liên minh Châu Âu.

Tiêu chuẩn về Nông nghiệp hữu cơ của OCW dựa trên các tiêu chuẩn hữu cơ tối thiểu có hiệu lực trên toàn Châu Âu do EU đề ra và sửa đổi vào tháng 1 năm 2009.

BÌNH LUẬN

Please enter your comment!
Please enter your name here